Alles over Workum

Deel

Zie ook

Historische kaarten van WorkumGewest: Meren, gaasten en kliffenRegio: Omgeving Makkum - WorkumFoto's van WorkumHistorische foto's van WorkumBezienswaardigheden in WorkumNatuurgebieden bij Workum

Workum

Workum, misschien wel meer bekend als de stad van Jopie Huisman en het naar hem genoemde museum, dan als één van de Friese Elfsteden. Wellicht is het de invloed van die beroemde en unieke kunstenaar dat in Workum een uitgesproken kunstzinnig en cultureel klimaat heerst. Het stadje telt een groot aantal musea, ateliers en galeries en is het hele jaar door het toneel van optredens, manifestaties en andere evenementen.

Op het eerste oog lijkt Workum misschien ook geen echte stad. Verdedigingswerken heeft het nooit gehad en de langgerekte structuur van het centrum is ook anders dan die van de overige Friese Elfsteden. Maar juist dat afwijkende geeft Workum zijn unieke karakter.

Vooral het gebied rond De Merk laat zien dat het hier wel degelijk gaat om een stad. Behalve verschillende rijk versierde patriciërswoningen staan hier het stadhuis, de waag en de indrukwekkende kerk met vrijstaande toren en een prachtige sacristie. Vooral rond De Merk en langs It Noard en It Súd vindt u ook een keur aan leuke winkels, zonnige terrasjes en gezellige restaurants.

Workum floreerde dankzij de handel en zeevaart, die mogelijk was door de goede verbinding met de Zuiderzee. De omgeving van de sluis is werkelijk een prachtig, schilderachtig gebied, met onder meer een 300 jaar oude scheepswerf. In noordelijke en zuidelijke richting gaat de stad hier abrupt over in de schitterende landelijke omgeving, een paradijs voor fietsers, wandelaars en iedereen die houdt van rust en natuur. Watersporters en strandliefhebbers komen aan hun trekken op en langs het IJsselmeer, twee kilometer naar het zuidwesten.

© Gemeente Sudwest Fryslân

Historie van Workum

Workum was een open stad zonder stadsverdediging. De stad was smal en lang, van de sluis tot het Dwarsnoard meer dan anderhalve kilometer. Workum is gebouwd aan weerszijden van de gedempte Wymerts. Hoewel de stad niet aan zee lag, deed zij volop mee aan de zeehandel. Workum was door het Soal met de Zuiderzee verbonden. Deze waterweg bezit na twee kilometer vanaf het IJsselmeer een schutsluis met tegen de dijk een schilderachtig gebied. Hier ligt onder meer herberg Séburch en de meer dan drie eeuwen oude scheepswerf De Hoop.

Dat de Workumers veel hebben omgezet met zeevaart en handel is aan vele pronkgevels uit 17de en 18de eeuw langs het Súd en het Noard te zien. Vanaf de sluis tot het zuidelijke einde van het Súd staat een grote verscheidenheid aan bebouwing. Er staan vooral 19de-eeuwse panden die ervan getuigen dat het Workum voor de wind ging. Aan het Súd van de gedempte Wymerts-gracht is de bebouwing gevarieerd van leeftijd en vorm.

Het centrum is de Merk, de markt. Vanuit de Merk is de rangorde van Workum helder. Aan de Merk staan stadhuis, kerk en waag, de hoofdgebouwen van wereldlijk en kerkelijk gezag. Hoe verder van de Merk, hoe eenvoudiger de bebouwing wordt, hoewel er aan het Dwarsnoard helemaal in het noordoosten nog belangrijke panden staan.

De Sint-Gertrudiskerk staat met haar forse toren aan de zuidwestelijke zijde van de Merk. Sinds de 10de/11de eeuw heeft in Workum al een kerk gestaan. In 1480 werd met de bouw van een nieuwe kerk begonnen. Eerst met het koor. In 1560 was het werk pas voor 60% gereed en in het begin van de 17de eeuw is het onvoltooide schip met schotwerk afgedicht, dat in 1951 is vervangen door een echte westgevel. De aansluiting met de toren is nooit gemaakt. Die evenmin voltooide toren is van 1523 tot 1545 gebouwd. In het begin van de 17de eeuw kwam bij de kerk een prachtige sacristie. Tezamen vormen kerk, toren en sacristie een indrukwekkend geheel, mede omdat de bebouwing aan het Skil eromheen zo bescheiden is gebleven. Binnen veel pracht: een barokke preekstoel, een koorhek uit de vroege renaissance, een vroedschapsbank en een unieke verzameling van acht beschilderde doodsbaren van Workumer gilden uit de 18de en vroege 19de eeuw. Ze vormen het historisch prentenboek van Workum.

In de Waag wordt de historische collectie van de stad bewaard en getoond. Het waaggebouw is een rechthoekig bouwwerk met luifel dat precies in het midden van de 17de eeuw is gebouwd. De twee verdiepingen zijn bekroond door een tentdak en er zijn dakkapellen uitgebouwd tot trapgeveltjes met pilasters op leeuwenkoppen. Op de hoeken zitten ook leeuwen.

Aan de zuidzijde van de Merk staat het rijzige stadhuis, sinds 1984 het gemeentehuis van heel Nijefurd. Het lijkt op een barok patriciërshuis, maar dat is schijn: de kern is nog gotisch. Dat kreeg vanaf 1725 een nieuw uiterlijk en een extra verdieping. In 1620 is het stadhuis uitgebreid met een smal pand, een fraai renaissance pandje dat een beetje verstopt staat achter het hoge trapbordes. Binnen is de rococotijd vooral te ervaren in de raadzaal.

Tegenover de Merk staat aan het begin van het Noard het Sleeswijckhuis, een hoogtepunt van woonhuiscultuur. Het voorname huis heeft een siergevel uit 1663. Het Jopie Huisman Museum staat aan de overkant van het Noard. Het Noard is aan beide zijden omzoomd door een keur aan panden met gevels uit allerlei stijlperioden: van eenvoudige lijstgevels tot fraaie trap- en halsgevels. Op Noard 12 staat een pand met een klokgevel met een grote achterbouw. Het is de kosterswoning met de daarachter liggende schuilkerk van de doopsgezinden uit 1695.

Ook de rooms-katholieken van Workum moesten zich aanvankelijk schuilhouden maar konden in 1876 de Werenfriduskerk aan het einde van het Noard bouwen. In de pastorie is een museum van religieuze kunst gevestigd. De naoorlogse stadsuitbreidingen zijn aan de oostzijde gelegd, tussen het oude stadslint en de doorgaande weg.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © Marica van der Meer

Workum op ToeristenkaartFryslân