Alles over Stavoren

Deel

Zie ook

Historische kaarten van StavorenGewest: Meren, gaasten en kliffenRegio: Achter StavorenFoto's van StavorenHistorische foto's van StavorenBezienswaardigheden in StavorenNatuurgebieden bij Stavoren

Stavoren

Wij heten u van harte welkom in Stavoren, de oudste en misschien wel meest intrigerende van de Friese Elfsteden. Meer dan 1000 jaar geleden was het al een rijke, welvarende stad: in 991 werd ze geplunderd door de Noormannen. Als eerste van de Friese Elfsteden kreeg Stavoren omstreeks 1060 stadsrechten. Ook werd de stad lid van het Hanzeverbond, een groep steden die de handel rond de Noord- en Oostzee lange tijd domineerde.

In 1345 probeerde de Hollandse graaf Willem IV de stad, destijds de belangrijkste van Friesland, te veroveren. Tevergeefs: in de beroemde Slag bij Warns werden de Hollanders verpletterend verslagen. Maar Stavoren kende ook mindere tijden. Over de oorzaak daarvan gaat de sage van "Het Vrouwtje van Stavoren", van wie bij de oude haven een beeld staat.

Tegenwoordig is Stavoren een groot deel van het jaar een sluimerend, prachtig authentiek IJsselmeerstadje. In de zomer zorgt vooral de watersport voor een enorme levendigheid: voor de pleziervaart is Stavoren nog steeds een heel belangrijke toegangspoort en uitvalhaven.

Ook als u geen boot hebt, heeft het stadje en zijn omgeving u van alles te bieden. De prachtige ligging aan het IJsselmeer, de historische ambiance, bijzondere winkeltjes, diverse galeries en een museum. Stavoren heeft bovendien een toeristische bootverbinding met Enkhuizen en er zijn verschillende mogelijkheden voor originele boot- en bustochten en combinaties daarvan richting het prachtige Gaasterland.

Natuurlijk kunt u de regio ook prima zélf gaan ontdekken, wandelend, fietsend, op de motor of met de auto. U zult versteld staan van het schitterende, gevarieerde landschap, de prachtige vergezichten, de natuur en de rijke cultuurhistorie.

Het zuidwestelijk puntje van Friesland: je moet wat moeite doen om er te komen, maar het is die moeite meer dan waard!

© Gemeente Sudwest Fryslân

Historie van Stavoren

Stavoren behoort tot de oudste van de Friese elf steden. De nederzetting lag gunstig aan enkele waterwegen, maar water is Stavoren ook noodlottig geworden. Nadat de Zuiderzee was gevormd, was de plaats kwetsbaar: stormen sloegen stukken van de stad weg, slokten zelfs het belangrijke Odulphusklooster op.

Al vanaf de 9de eeuw nam Stavoren deel aan de handelsvaart langs de Noordzeekust en spoedig daarna werd het geplunderd door de Noormannen. Stavoren werd Hanzestad, kreeg in de 12de eeuw het tolprivilege van de keizer en kon zich spoedig stad noemen. Vooral aan de zeehandel had Stavoren haar bloei te danken.

Met vallen en opstaan zijn de havens het brandpunt van de bedrijvigheid gebleven. Het is een tijdlang stil geweest totdat Stavoren de kansen van de recreatievaart greep. Op de kade tussen de oude Buitenhaven, de haven voor de ‘bruine vloot’ met drukke charters, en de Spoorhaven, waar de veerdienst op Enkhuizen en de halteplaats van de spoorwegen te vinden zijn, staat het VVV-kantoor. Het havengebied is vernieuwd. Er is nog sfeer te proeven uit de tijd dat dit nog een heuse zeehaven was.

De witte sluisbrug geeft toegang tot de stad. De sluis dateert van 1576 en is eeuwenlang van belang voor de grote scheepvaart uit het achterland geweest. De sluis werd dan ook door de stad en omliggende plattelandsgemeenten onderhouden. Door de aanleg van de Johan Frisosluis (1966) aan de zuidzijde van de stad verloor de oude sluis haar functie. Het waterstaatkundig monument is in 1979 gerestaureerd. De wipbrug naar oud model draagt het stadswapen. Naast de sluis staat het havengebouw voor de buitenhaven. Vlakbij de brug staat het beeld van het Vrouwtje van Stavoren, de vrouw die de val van de hoogmoed verpersoonlijkt. Verder zeewaarts ligt de Visserijhaven met eigentijdse, kleurige nieuwbouw die in zijn vormen verwijst naar historische havenfronten.

Waar ooit de vloot van Staverse jollen lag, is het nu de thuishaven van viskotters. In de visafslag wordt nog geregeld vis geveild. Aan het einde van de Havenweg staat een leugenbank naast een taanketel waarin zeilen, trossen en netten ter conservering werden bewerkt. Op het havenhoofd staat het rode havenlicht (1884) en aan de andere zijde het andere, groene, licht.

Op het grote open grasveld naast de Havenweg stond ooit het blokhuis of het kasteel van Stavoren. Het blokhuis was kort na 1500 door Albrecht van Saksen gebouwd als een vesting van ongeveer 100 bij 100 m. In 1996 zijn de grondvesten archeologisch onderzocht.

De Smidsstraat is de winkelstraat van Stavoren en deze leidt naar de Voorstraat, de straat aan weerszijden van de Voordelft, de belangrijkste gracht van de stad. Nu een groen omzoomde en door geboomte overwelfde, rustige gracht, waar vroeger redershuizen en pakhuizen stonden. Het is voor het grootste deel lage, eenvoudige bebouwing uit de 19de eeuw. Op de hoek van de Burgemeester Albertsstraat staat het uiterst eenvoudige kerkje van de doopsgezinden. In het midden rijst aan de westzijde het voormalige stadhuis op. Het is een hoog, blokvormig en fraai gedetailleerd gebouw uit 1880. Voorheen verschafte de linkerzijde huisvesting aan de burgemeester en zijn gezin. De rechterzijde was voor secretarie, burgemeesterskamer en raadzaal, met beschilderde behangsels. Bij de gemeentelijke herindeling in 1984 kwamen de steden Stavoren, Hindeloopen en Workum in de nieuw gevormde gemeente Nijefurd te liggen en verloor dit stadhuis zijn functie. Tegenover het stadhuis ligt de hervormde kerk achter de bebouwing, een zaalkerk met fraaie neoclassicistische ingangspartij en een elegant torentje uit 1860.

Aan de oostzijde van de oude stad loopt de Schans, thans een kade langs de brede buitengracht, vroeger de vestingwal. Op nummer 23 is stadsherberg Aldgillis te vinden: een bruin café met wandschilderingen. Aan de overzijde van de Schans ligt de bescheiden stadsuitbreiding. Helemaal ten zuiden van de stad ligt de Johan Frisosluis. Even verderop zijn de karakteristieke contouren van het Ir. Hoogland gemaal te zien, in 1968 door architect Piet de Vries ontworpen als spannende waterdoorgang door een dijk.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland

Stavoren op ToeristenkaartFryslân