Alles over Leeuwarden

Deel

Zie ook

Historische kaarten van LeeuwardenGewest: Hart van FrieslandRegio: In en rond LeeuwardenFoto's van LeeuwardenHistorische foto's van LeeuwardenBezienswaardigheden in LeeuwardenNatuurgebieden bij Leeuwarden

Leeuwarden

Laat u verrassen door Leeuwarden, start- en finishplaats van de Elfstedentocht en niet voor niks al sinds 1500 de hoofdstad van Fryslân. Een stad met een lange en rijke geschiedenis die op veel plaatsen nog duidelijk zichtbaar en voelbaar is. Verwonder u over de scheefstaande Oldehove, de ‘toren van Pisa van de lage landen’. Proef de grandeur van het gebied waar de stadhouders van Friesland, de Friese Nassaus, woonden en werkten. Rust even uit in de prachtige Prinsentuin, dwaal verder door de karakteristieke straatjes en stegen, geniet van de mooie doorkijkjes, maak een rondvaart door de schilderachtige grachten en grachtjes…

Het rijke en deftige verleden mag dan nog prominent aanwezig zijn, Leeuwarden is wel degelijk met zijn tijd meegegaan en blijft zich continu vernieuwen, mede dankzij de aanwezigheid van verschillende instellingen voor middelbaar en hoger onderwijs en zo’n 20.000 studenten. Het resultaat: een moderne en zeer levendige stad, waar zeer veel te doen is op het gebied van kunst en cultuur, film, muziek, nieuwe media, uitgaan, etc.
Leeuwarden is ook, met afstand, de ‘winkelhoofdstad’ van de provincie. Opvallend zijn de vele speciale en exclusieve winkeltjes met een niet-alledaags aanbod. Winkelen in Leeuwarden is een waar feest! En na afloop kunt u zich ook culinair laten verrassen in één van de vele bijzondere restaurants.

Het veelzijdige karakter van Leeuwarden laat zich niet in een paar woorden omschrijven. De stad biedt gewoon te veel om op te noemen. En dan is het ook nog eens een prima uitvalsbasis voor het verkennen van de rest van Fryslân…

© FrieslandWonderland

Historie van Leeuwarden

Leeuwarden is ontstaan op een terp uit de vroege Middeleeuwen met een agrarisch karakter nabij de oever van de Middelzee, Oldehove, en in de 9de eeuw aan weerszijden van de Eemonding opgeworpen terpen met een handelsnederzetting. Terpen die in de Hoogstraten nog steeds zichtbaar en voelbaar zijn.

De vroegste vermelding van Leeuwarden is in de 11de eeuw. De houten kerk van Sint-Vitus werd toen vervangen door een (tuf)stenen gebouw en toen vond ook de eerste dijkbouw plaats. Nadat de Middelzee was dichtgeslibd, breidde de nederzetting zich in westelijke richting uit. Het zwaartepunt bleef op de terpen van Nijehove en daar werd in de 12de eeuw de Mariakerk gebouwd en in het midden van de 13de eeuw tegen de zool van de terp het klooster van de Dominicanen. De kloosterkerk, de Jacobijnerkerk, is in de 13de eeuw gebouwd en verschillende keren uitgebreid. Aan de noordkant staan de herinneringen aan het klooster met een deel van de prachtig overwelfde kloostergang. In het koor zijn de leden van de stadhoudersfamilie begraven.

In het oosten en zuidwesten breidde de stad uit en alles werd in 1435 onder een stadsrecht gebracht. Omdat Leeuwarden in een net van waterlopen lag, kon de stadsstructuur doorregen worden door grachten. Door handel en andere activiteiten groeide de stad voorspoedig en toen Albrecht van Saksen Heer van Friesland werd, koos hij Leeuwarden in 1504 als zetel van de bestuursinstellingen en dus als hoofdstad.

De laat-gotische Oldehove, het symbool van de stad, blijft als scheve en kromme toren het verhaal vertellen van de mislukte ambities van kerk- en stadsbestuur. In 1529 kon men met de bouw van een hoge toren beginnen. Hij begon te zakken en bleef zakken en het werk werd in 1533 gestaakt.

De centrale overheid slaagde wel. Het bestuurspaleis, de Kanselarij, is van 1566 tot 1571 gebouwd door de bouwmeester van koning Filips II. Het rijk gedetailleerde, plastische gebouw diende als huisvesting van het Hof van Friesland, het belangrijkste bestuursorgaan. De bouwstijl is nog helemaal laat-gotisch, maar toegangspoort, kraagstenen en andere details zijn wel in de nieuwe stijl van de renaissance. Het gebouw drukt de kentering der tijden uit: Opstand en Hervorming waren binnen tien jaar een feit. De Kanselarij is nu onderdeel van het Fries Museum. Nadat er al eerder een gracht om de stad was gegraven en een begin van een omwalling, kreeg de stad in de tientallen jaren rond 1600 een bijna volledig gebasioneerde vesting.

Leeuwarden is een deftige stad geworden, want zij is ook eeuwenlang residentie van Nassause stadhouders geweest. Ze woonden met hun gezinnen en hofhouding in het centrum. Dit Stadhouderlijke Hof bestond oorspronkelijk uit twee in stijl verschillende staten, die samen wel een voorplein vormden. De verschillende generaties Nassaus hebben het schilderachtige geheel zo vaak verbouwd dat een eenduidig maar wel streng vleugelgebouw het resultaat werd. De stadhouders hebben hier tot 1747 geresideerd.

Tegenover het Hof staat het stadhuis. Het hoofdgebouw is in 1715 in sober classicisme gebouwd op keldergewelven van een middeleeuwse stins. De middenpartij kreeg de meeste aandacht. Boven de ingang zijn vrede en gerechtigheid verbeeld. In de koepel hangt een carillon uit 1687. In 1760 is achter het hoofdgebouw een raadzaalvleugel in rococostijl gebouwd. Leeuwarden was laat met een representatief stadhuis, investeerde in de waag, een trots gebouw in renaissancestijl dat het belang van de zuivelhandel uitdrukt. Het kwam in 1595 tot stand en is beneden met grote bogen geopend en voorzien van een hangluifel rondom. Boven de luifel zijn op de hoeken wapenhoudende leeuwen en een prachtig bewerkt fries te zien.

In de vroege 19de eeuw is de vesting ontmanteld, en kreeg de stad een rand van plantsoenen, waarvan nu met de Prinsentuin alleen de noordelijke gedeelten nog bestaan. In de 20ste eeuw is de stad naar alle kanten uitgebreid, na de oorlog, toen een deel van Leeuwarderadeel was geannexeerd, ook naar het zuiden. Er kwamen buiten een spoedig voltooide ringweg buitenwijken van grote omvang.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © Hendrik van Kampen

Leeuwarden op ToeristenkaartFryslân