Alles over Dokkum

Deel

Zie ook

Historische kaarten van DokkumGewest: Wadden, wouden en terpenlandRegio: Rond het Dokkumer GrootdiepFoto's van DokkumHistorische foto's van DokkumBezienswaardigheden in Dokkum

Dokkum

Dokkum, de meest noordelijke stad van Nederland en één van de oudste van de Friese Elfsteden. De stad wordt meestal direct geassocieerd met Bonifatius, die hier in 754 vermoord werd. Maar Dokkum is meer, veel meer! In dit prachtig bewaard gebleven vestingstadje is het rijke verleden nog duidelijk zichtbaar en voelbaar. De stad had tot in de achttiende eeuw een directe verbinding met zee en was lange tijd een belangrijke havenstad. Aan de voormalige haven, het Grootdiep, herinnert het Admiraliteitshuis aan de tijd dat de Admiraliteit van Friesland en Groningen, de toenmalige marine, in Dokkum gevestigd was. Tegenwoordig herbergt het monumentale pand een museum dat een bezoekje meer dan waard is. Tegenover het zeer bijzondere stadhuis ligt het Kleindiep, het beroemde keerpunt in de Elfstedentocht.

De stad laat zich prima op eigen houtje verkennen. Dwaal langs de grachtjes, door de steegjes en over de bolwerken en geniet van de unieke sfeer. Het historische karakter gaat gepaard met de levendigheid van een moderne winkelstad. U zult versteld staan van het gevarieerde en verrassende winkelaanbod en de diversiteit aan lunchrooms, cafés en restaurants. De stad heeft daarnaast verschillende galerieën en musea, een theater, een kinderboerderij en een subtropisch zwembad. Dokkum is ook een uitstekende uitvalsbasis voor het ontdekken van de schitterende omgeving.

Direct ten zuiden van de stad begint het unieke coulissenlandschap van de Noordelijke Friese Wouden, dat is aangewezen als Nationaal Landschap. En ten noorden ligt het weidse, open zeekleilandschap met oude dijken, terpen en prachtige authentieke dorpjes. Nationaal Park Lauwersmeer ligt op fietsafstand en een dagje Ameland of Schiermonnikoog is vanuit Dokkum gemakkelijk te doen.

© FrieslandWonderland

Historie van Dokkum

Dokkum is een van de oudste steden van Friesland. In 754 werd de Angelsaksische missionaris Bonifatius bij Dokkum vermoord. De martelaarsplaats trok vroeg bedevaartgangers.

De terpnederzetting had dankzij het Diep een open verbinding naar zee en ontwikkelde zich voorspoedig als handelsplaats. In de 11de eeuw mocht Dokkum munt slaan. Aan het eind van de 13de eeuw had het een eigen stadsbestuur. In de 15de eeuw kwamen er wallen en aan het eind van de 16de eeuw was het een regelmatige gebastioneerde vesting. De vestingwallen zijn al sinds lang in gebruik als ‘stadswandeling’. De nagenoeg regelmatige zeshoek met op de hoeken dwingers is goeddeels gereconstrueerd. Aan de oostzijde zijn de wallen laag, maar het Noorder-, Parkster- en vooral het Westerbolwerk hebben hoge wallen waar de Dokkumers zich veilig achter voelden. Op de westelijke dwinger en Zuiderdwinger verheffen zich molens. Het zijn achtkante bovenkruiers op hoge onderbouwen met stellingen. Zeldenrust, een koren- en pelmolen, dateert uit 1862 en korenmolen De Hoop is van 1849.

De Zijl midden in Dokkum is een brugplein: er heeft een sluis gelegen uit 1583 die in 1757 nog eens is vernieuwd. Aan de Zijl staat het oude stadhuis aan de Suupmarkt. De kelders herinneren aan een vroegere stins. In 1608 is hier een rijk vormgegeven stadhuis opgetrokken. Het is omstreeks 1800 verbouwd tot het strenge uiterlijk van thans. Uit de renaissancetijd resteert een schitterende schouw en het verweerde Justitiabeeld. De raadzaalvleugel kwam in 1763 tot stand. Uitwendig eenvoudig, maar inwendig in charmante rococostijl met grote allegorische schilderingen. Aan de zuidwestzijde van de Zijl staat een drietal fraaie panden uit 1622. Het hoekpand bezit aan beide zijden een traptop. Het pand ernaast heeft verdiepte vensternissen en het derde, het smalste, heeft de fraaiste versieringen boven de vensters: accoladevormen in maniëristische stijl.

Het Admiraliteitshuis, thans museum, staat een beetje verstopt tussen Diepswal en Oosterstraat. De Friese admiraliteit werd in 1597 in een stins gehuisvest en in 1618 kwam er nieuwbouw. Het is intussen wel gewijzigd. De van rode steen gemetselde gevels zijn verlevendigd met zandstenen details en sierankers. Aan de tuinzijde staat de oorspronkelijke toegangspartij. Het waaggebouw staat midden op de Grote Breedstraat, een twee lagen hoog vrijstaand bouwwerk dat is versierd met pilasters en kuifstukken met de wapens van Dokkum en Friesland.

Vanaf het Diep is in de Hoogstraat het hoogteverschil van de terp goed te merken. Halverwege staat de in 1869 door P.J.H. Cuypers ontworpen neogotische rooms-katholieke Sint- Martinuskerk die ook nog toegewijd is aan Bonifatius en Gezellen. Aan de zuidoostzijde van de Markt staat de hervormde kerk. Zij is in de 15de eeuw ter vervanging van een oudere gebouwd. Schip en beuk zijn inwendig met ronde kolommen van elkaar gescheiden. Het kerkelijke meubilair is gesierd met overdadig rococo snijwerk. Aan de andere zijde van de recent heringerichte Markt staan twee liefdadige instellingen naast elkaar. Het voormalige Weeshuis is door zijn eigenzinnige neoclassicistische uiterlijk het opvallendst. Het in 1839 gestichte Sint- Laurentiusgasthuis is in zijn architectuur rustiger. Aan de Legeweg staat achter de rooilijn het plechtige neoclassicistische front van de kerk (1852) van de Verenigde Christelijke Gemeente, een broederschap van doopsgezinden en remonstranten. De voornaamste huizen staan aan de kaden van Grootdiep en Kleindiep, maar ook aan de Grote Breedstraat, Hogepol, Legeweg en Koornmarkt zijn verzorgde woningen te vinden.

Vlak ten zuiden van de binnenstad ligt de met legenden omgeven Bonifatiusbron die in 1884 een pomp met siervaas kreeg. In 1925 werd bij de bron een uitgestrekt processiepark aangelegd en er kwam in 1934 een deels overkapte kapel tot stand in neo-romaanse stijl. Dokkum zat tot aan het begin van de 20ste eeuw klem tussen zijn wallen. De vroegste volkshuisvesting vond in de binnenstad plaats. Na enige annexatie kon de zuidelijke uitvalsweg Woudweg gestalte krijgen met reeksen gevarieerde villa’s en burgerwoningen met ook het fraaie volkshuisvestingscomplex van het Bonifaciusplein en omgeving. Na de oorlog is Dokkum aan alle zijden flink uitgebreid, vooral aan de noord-, zuidoost- en oostzijde.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland

Dokkum op ToeristenkaartFryslân