Alles over Aldtsjerk

Deel

Zie ook

Historische kaarten van AldtsjerkGewest: Wadden, wouden en terpenlandRegio: TrynwâldenFoto's van AldtsjerkHistorische foto's van AldtsjerkBezienswaardigheden in AldtsjerkNatuurgebieden bij Aldtsjerk

Aldtsjerk

Het dorp Aldtsjerk behoort samen met Oentsjerk, en Gytsjerk tot de Trynwalden, een lint van dorpen op een oude zandrug. Trynwalden verwijst naar Thrimwalde, oud Fries voor ‘in de drie wouden’.
Zeer de moeite waard is de Klinze: vroeger een statig landhuis voor de adel, nu een hotel, beauty & wellness, congrescentrum, en een restaurant. Omgeven door een kronkelend Roodbaard-park is de Klinze voor veel mensen een mooie trouwlocatie.

Wandelend langs de historische hoofdstraat ziet u de oude Sint-Pauluskerk, gebouwd in de 12e eeuw en naamgever van het dorp. De kerk heeft een typisch Fries kerkinterieur met fraai houtsnijwerk. De bijzondere grafheuvel op de begraafplaats is van de adellijke familie van Sminia, die ooit De Klinze bewoonde.
In het pittoreske centrum van Aldtsjerk ligt, aan de Elfstedenroute, café Moarkswâl. Al meer dan 100 jaar kerven de eerste schaatsers vanuit Leeuwarden hun naam in de balken van dit café. De karakteristieke ijzeren ophaalbrug met zelfbediening ligt vlakbij het café.

Aan de oever van de Moark heeft Aldsjerk een kleine haven voor de pleziervaart. Deze vaart komt uit op het Aldtsjerkstermar. In dat meer staat een bijzonder bakstenen gebouwtje op palen: het in 1925 gebouwde "verenigingslokaal" van "De Vereniging de IJsclub Oudkerk". Het is alleen per boot of op de schaats bereikbaar, maar vanaf de N361 duidelijk zichtbaar. Op een steenworp afstand staat een beeldbepalende poldermolen in het open landschap.

© Doarpswurk

Historie van Aldtsjerk

Aldtsjerk is een streekdorp dat in de Middeleeuwen is ontstaan op de noordelijke uitloper van de zandrug waar ook de andere dorpen van de Trynwâlden op liggen. Het dorp kreeg gestalte ten zuiden van de kruising van de weg van Leeuwarden naar Dokkum en de waterloop van de Murk, waarover nu een geklonken ijzeren ophaalbrug met vakwerk van omstreeks 1920 ligt.

De schilderachtige hoofdstraat, de Van Sminiawei, vertoont met haakse bochten naar het zuiden en het oosten een bajonetvorm, waardoor de perspectieven verrassend zijn. Het effect wordt versterkt door onregelmatige rooilijnen. De bebouwing aan weerszijden dateert voornamelijk uit de tweede helft van de 19de eeuw en het begin van de 20ste eeuw, waarin burgerwoningen domineren. De dorpskerk staat op een verhoogd kerkhof. De kerk is gewijd aan Sint-Paulus en is in het midden van de 12de eeuw in baksteen gebouwd en kreeg toen een bekleding van tufsteen. De uit het begin van de 13de eeuw daterende bakstenen zadeldaktoren is met spaarvelden van tufsteen bekleed. Vooral de naar het kerkdak gekeerde topgevel is fraai gedetailleerd met klimmende rondboogfriezen en siermetselwerk. De westelijke geveltop is in de 18de of 19de eeuw vernieuwd. De driezijdige bepleisterde koorsluiting kwam in de 19de eeuw tot stand. De kerk bevat een gaaf interieur met 17de- en 18de-eeuws meubilair, waaronder een vroeg-17de-eeuwse preekstoel, vier herenbanken en rouwborden. In de kerk bevindt zich een grafkelder van de familie Sminia en op het kerkhof vallen de 19de-eeuwse grafkelder met fraai bewerkte deksteen op voor A.J. van Sminia en C. Coehoorn – Van Scheltinga en een grafperk met zerken van leden van de familie Sminia. De kloeke, in mengstijl gebouwde pastorie staat even verderop aan de Van Sminiawei.

Net als bij de buurdorpen was het dorp een gewilde vestigingsplaats voor adel en patriciaat. Er zijn in de 17de eeuw drie staten gebouwd, waarvan de diverse malen sterk verbouwde Klinze – oorspronkelijk Aysmastate – is overgebleven. Van de in 1916 gesloopte Sminiastate bestaat de boswachterswoning in chaletstijl nog wel.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland

Aldtsjerk op ToeristenkaartFryslân