Alles over Akkrum

Deel

Zie ook

Historische kaarten van AkkrumGewest: Hart van FrieslandRegio: Omgeving GrouFoto's van AkkrumHistorische foto's van AkkrumBezienswaardigheden in AkkrumNatuurgebieden bij Akkrum

Akkrum

Dorp van Manke Meine en Kromme Knilles Akkrum is een levendig en geliefd watersportdorp! Met een unieke winkeltjes, gezellige cafés en restaurants. Het ligt aan het begin van de Turfroute; een mooie start van een prachtige vaarroute.

Coopersbrug
Als u door Akkrum loopt, valt de Coopersbrug meteen op! Een prachtig gebouw genoemd naar F.H. Kuipers. In 1866 emigreerde hij naar Amerika en werd daar een vermogend zakenman. Tijdens een jaarlijks bezoek aan zijn vader, viel hem de armoede van de oude dorpsbevolking op. Hij richtte een stichting op en liet de Coopersbrug bouwen om de armen onderdak en verzorging te bieden. Het tehuis heeft een fraaie tuin met een karpervijver en een zonnewijzer.

Alleenwonende dames
Ook ‘Welgelegen’ is een bezoekje waard. De theekoepel is een opvallend monument uit de 18e eeuw. Het is gebouwd door Augustinus Lycklema á Nijeholt. In 1924 heeft de toenmalige eigenares Suster van der Vegt haar vermogen nagelaten aan de Stichting Welgelegen. Met dat geld is het tehuis gebouwd dat onderdak moest bieden aan ‘alleenwonende dames uit den fatsoenlijken burgerstand, die uit Friesche ouders geboren zijn’.

Manke Meine en Kromme Knilles
Over het ontstaan van de naam Akkrum bestaat een oude legende. De twee reuzen Manke Meine en Kromme Knilles zouden omstreeks 1400 een sloot hebben gegraven. Tijdens de werkzaamheden ontdekte Knilles een enorme bocht in de vaart. “Ach, Krom!”, riep hij tegen Meine. De boeren in de nederzetting hoorden dit en vonden dit een mooie naam voor hun dorp. Maar de reuzen kregen ruzie. Manke Meine werkte kaarsrecht naar het Westen toe, zo ontstond de Meinesloot. Knilles keek uit kwaadheid niet meer achterom en groef de Kromme Knilles. Een beeld van de twee reuzen houdt de legende levend.

Tips
Het dorp staat bekend om het organiseren van sportieve, toeristische en culturele activiteiten van formaat. Zo is Akkrum ieder jaar het toneel van het Open Fries Kampioenschap Slingeraap (touwslingeren), waarbij het wedstrijdcommentaar in handen is van het bekende advocatenduo Wim en Hans Anker. Een ander bijzonder evenement is het Fries Kampioenschap Mastklimmen.

© Beleef Friesland

Historie van Akkrum

Akkrum is in de vroege Middeleeuwen als terpdorp ontstaan. Doordat het gunstig gelegen was aan de zuidelijke oever van de oude, meanderende waterloop de Boarn kon het dorp zich voorspoedig ontwikkelen.

Toen er in de 19de eeuw goede weg- en spoorverbindingen kwamen, kon Akkrum de hoofdplaatsfunctie van de grietenij Utingeradeel overnemen van het minder gunstig gelegen Aldeboarn. De Overijsselsestraatweg kwam als rijksweg in 1827/’28 gereed en in 1868 werd het spoor aangelegd. Het was al eerder een passageplaats voor het verkeer: ‘Akkrum is een vermaaklyk Dorp, dewyl alles, wat te paarde of met rydtuig van Leeuwarden naar ’t Heerenveen en verder wil, hier door zynen weg moet neemen’ werd aan het einde van de 18de eeuw geschreven. Intussen had het dorp zich vanaf de terphoogte langs het water en de Slachtedijk ontwikkeld tot streekdorp. Het streekdorp buigt met de waterloop mee tot een elegante hoofdstructuur. Van west naar oost laten de Ljouwerterdyk, het Heechein, de Buorren, de Kanadeeskestrjitte en verderop de Boarnsterdyk bovendien een aangename afwisseling van gesloten bebouwing en open ruimten zien. Gedurende de 19de eeuw raakte de streek aan beide zijden geheel bebouwd. Omstreeks 1900 was Akkrum in het oosten aan het kleine buurdorp Nes vastgegroeid. De eerste dorpsuitbreidingen in de 20ste eeuw vonden daar plaats. Onder meer het volksbuurtje met tuinstadkarakter van De Túntsjes en De Stripe uit 1919.

Na de oorlog kreeg het wijkje in het zuidoosten, achter het station, gestalte en toen begon ook de woningbouw in een zuidelijke strook. Het in 1949 in traditionalistische Delftse Schooltrant ontwikkelde Sinnebuorren kreeg de karakteristiek van de optimistische wederopbouw. Daarna zijn in de jaren zestig achter de Boarnsterdyk tussen Akkrum en het oude Nes woonstraten aangelegd. Dit dorpsdeel is door Rijksweg N32, later verdubbeld tot autosnelweg A32, min of meer van Akkrum afgesneden. Vanaf het begin van de jaren zeventig is de wijk ten noorden van de Boarn ontwikkeld en aan het einde van de 20ste eeuw is de omvangrijke waterwijk Boarnstee ten noorden van Akkrum in het landschap gelegd. De hervormde kerk staat in het midden van het dorp op een voormalig ruim en hoog kerkhof. De ingetogen zaalkerk is in 1759 gebouwd ter vervanging van het middeleeuwse godshuis. De toren met drie geledingen en een ingesnoerde spits is in 1882 opgetrokken. De kerk bezit meubilair uit de 17de en 18de eeuw en in vier grote rondboogvensters zitten gebrandschilderde vensters met wapens uit 1760/’62 die in 1940 zijn gereconstrueerd. Schuin hier tegenover staat de doopsgezinde kerk. Weliswaar teruggerooid, maar zij compenseert het met een opvallend neoclassicistisch front met een dorische ingangspartij en een charmante koepeltoren. Het is een van de vroegste kerken in Friesland in deze stijl en gebouwd door aannemer Jacob Romein die vrij zeker zijn zoon Thomas Romein het ontwerp liet maken.

Ten westen van de hervormde kerk staat achter een ruime tuin het tehuis voor ongetrouwde dames en weduwen Welgelegen. S. Hoekstra ontwierp het in 1924 in expressionistische stijl waarbij vooral de middenpartij tussen de iets scharnierende vleugels met de rijzige kap opvalt. Het tehuis staat op het terrein waar vanouds een buiten stond met een bijzondere tuin waarvan aan het Heechein het prachtige, achtzijdige tuinhuis met koepeldak uit de 18de eeuw van bewaard is gebleven.

Een bijzondere tuin is nu te vinden aan de Ljouwerterdyk, een landschappelijke tuin van Gabe Westra rond het in 1901 door gemeentearchitect F.H. Hoekstra in een zeer decoratieve stijl ontworpen Coopersburg. Het is een tehuis van 22 kamerwoningen die alle een tuitgeveltje kregen, bedoeld voor minvermogende ouderen. De uit Akkrum afkomstige Folkert Kuipers (Cooper) stichtte het tehuis nadat hij in Amerika fortuin had gemaakt. Kuipers heeft voor zichzelf en zijn vrouw een mausoleum laten oprichten, in 1906 uitgevoerd naar ontwerp van J.H. Schröder in de Sezession-variant van de Jugendstil. Naast de ingangspartij staan pleuranten en erboven de portretmedaillons van Cooper en zijn vrouw.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland

Akkrum op ToeristenkaartFryslân