Alles over Achlum

Deel

Zie ook

Historische kaarten van AchlumGewest: Polders, dijken en terpenlandRegio: De Pingjumer HalsbandFoto's van AchlumHistorische foto's van AchlumBezienswaardigheden in Achlum

Achlum

Het terpdorp Achlum ligt ten zuidwesten van Harlingen en ten zuidoosten van Franeker. Aan de zuidkant van het dorp ligt de Slachte, een zeer oude zeekering. De fraaie oude dorpskern van het dorp ligt aan weerszijden van de Achlumer Feart en is een beschermd dorpsgezicht.

Op de deels afgegraven terp werd in 1492 een vrouwenklooster gebouwd. Op het oude kloosterterrein staat nu een kop-hals-rompboerderij. Deze omgrachte ‘Kleasterpleats’ is een rijksmonument met fraaie kelder. Bijzonder is de bijbehorende zomerwoning. Het midden van afgegraven terp is in gebruik als kaatsveld.

Op een vijf meter hoge terp staat de 12e eeuwse hervormde kerk met diaconiewoningen en een pastorie. In de noordmuur van de kerk zijn nog tufstenen resten terug te vinden en een reliëf van Bremer zandsteen.

De pannen van de kerk zijn waarschijnlijk afkomstig van het nabijgelegen ‘panwurk’, een dakpannenfabriek. Die waren vroeger in veel Friese kleidorpen langs een vaart te vinden. Ter ere van Ulbe Piers Draisma is er in de zuidgevel een epitraaf te zien. Hij was in 1811 grondlegger van verzekeringsbedrijf Achmea en stichtte de dakpannenfabriek.

Achlum was op 28 mei 2011 landelijk nieuws tijdens een bezoek van Bill Clinton. Ter ere van het 200-jarig bestaan van verzekeraar Achmea werd Bill Clinton ingevlogen om een lezing te houden over de toekomst van Nederland. Duizenden toehoorders kwamen naar Achlum. Ter ere van de conventie is er een gedenksteen in de kerk gemetseld.

Aan de Hitzumerweg vinden we de Achlumer molen. Deze poldermolen werd in 2007 geheel gerestaureerd, daarvoor stond er alleen nog een molenromp zonder wieken en een molenaarshuis. Eveneens de moeite waard is de poort van Great Deersum , het overgebleven poortgebouw van een state. Op de plaats van de state staat nu een kop-hals-rompboerderij.

Achlum ligt aan de route van de Slachtemarathon. Deze marathon over de middeleeuwse waterkering werd voor het eerst gelopen tijdens Simmer 2000, de grote reünie van Friezen over de hele wereld. Elke vier jaar wordt de 42 km lange wandeltocht georganiseerd met duizenden deelnemers en toeschouwers. Het is een begrip geworden in Fryslân.

© Doarpswurk

Historie van Achlum

Achlum is een terpdorp met een bijzondere vorm. De befaamde Slachtedyk loopt zuidelijk om de oude kern heen, terwijl de Achlumervaart er noordwaarts langs loopt. In het midden ligt het open, afgegraven gedeelte van de terp dat thans als ruim kaatsveld in gebruik is. Op het zuidelijke gedeelte van de hoge terp staat de middeleeuwse kerk met diaconiewoningen en pastorie en westelijk daarvan de zogenoemde ‘kloosterplaats’ een monumentale 18de-eeuwse kop-hals-rompboerderij.

Noordelijker staat in een levendig ritme hoofdzakelijk 19de-eeuwse bebouwing langs de vaart, waarbij vooral van de meer oostelijk gelegen huizen de bijzondere pannen op de daken opvallen. Dat zijn de rood of blauw geglazuurde Lucas IJsbrandpannen met een leivormig patroon, ontwikkeld in Makkum en op het panwerk van Achlum nagemaakt in de periode rond 1900. Bij de vaart staat tussen de schilderachtige bebouwing de karakteristieke voormalige dorpsherberg. Ten westen van de dorpskom is enige bedrijvigheid te vinden en de dorpsuitbreidingen hebben na de oorlog vooral in het oosten, aan de andere kant van de Hitzumerweg plaats gevonden.

De hervormde kerk staat op de hoge terprest. Het gebouw is in oorsprong 12de-eeuws, de sporen van romaanse bogen en dichtgezette venstertjes zijn nog in stukken tufstenen muurwerk te zien, vooral aan de noordzijde. Daar zit een fraai, maar onthoofd reliëf van roze Bremer zandsteen uit de 14de eeuw in het muurwerk. De toren dateert uit de 15de eeuw en de houten bekroning met spitsje is van 1789. Inwendig heeft de kerk een gave protestantse inrichting met vroeg-17de-eeuws meubilair. Tegen de buitenkant van de zuidelijke muur staat een herinneringsplaat voor Ulbe Piers Draisma, een boer die in 1811 de eerste onderlinge brandwaarborg van Friesland oprichtte.

Ten oosten van Achlum staat ten noorden van de Slachtedyk op een omgracht terrein Groot Deersum, nu een 18de-eeuwse boerderij, maar voorheen een state waarvan de stinspoort nog boven de gracht staat. De enige in Friesland die voorzien is van trapgevels.

Tekst: © NoordBoek - Peter Karstkarel • Foto: © FrieslandWonderland

Achlum op ToeristenkaartFryslân